گاهی والدین با نگرانی می‌پرسند: «چرا فرزندم در خانه این‌قدر راحت صحبت می‌کند، اما وقتی وارد جمع می‌شود، ساکت می‌شود؟ چرا نمی‌تواند نظر خودش را بگوید؟ چرا وقتی دوستانش پیشنهادی می‌دهند، نمی‌تواند نه بگوید؟»
پشت این سؤال‌ها، معمولاً یک نگرانی عمیق‌تر وجود دارد: آیا فرزند من می‌تواند در دنیای واقعی از خودش مراقبت کند؟
نوجوانی فقط دوره تغییرات جسمی نیست؛ دوره‌ای است که نوجوان کم‌کم می‌خواهد خودش را پیدا کند، نظر مستقل داشته باشد، روابط جدید بسازد و جایگاه خودش را در میان دیگران پیدا کند. در این مسیر، ترس از قضاوت شدن، نگرانی از اشتباه کردن و فشار همسالان می‌تواند باعث شود نوجوان گاهی حرفی را که در ذهنش دارد، به زبان نیاورد.
اینجاست که آموزش مهارت‌های زندگی اهمیت پیدا می‌کند.
۱۴ مهارت زندگی در کنار فن بیان و مهارت‌های ارتباطی
در این دوره تلاش می‌کنیم نوجوان فقط درباره مهارت‌ها اطلاعات کسب نکند، بلکه بتواند آن‌ها را در زندگی واقعی به کار بگیرد.
محتوای دوره شامل خودآگاهی و همدلی، ارزش‌گذاری و هدف‌گذاری، برقراری ارتباط مؤثر و روابط بین‌فردی، دوست‌یابی، نه گفتن، رفتار جرأت‌مندانه، تفکر نقاد، حل مسئله و رفع تعارض، برنامه‌ریزی و مدیریت زمان، مدیریت هیجان و مقابله با استرس، مقابله با خلق منفی، مدیریت خشم و تقویت تاب‌آوری، آشنایی با تغییرات دنیای امروز و مدیریت فضای مجازی و تفکر خلاق است.
در کنار این مهارت‌ها، فن بیان و مهارت‌های ارتباطی نیز به شکل عملی تمرین می‌شود؛ چون دانستن یک مهارت با توانایی استفاده از آن در زندگی روزمره یکسان نیست.
نوجوان تمرین می‌کند چگونه افکار و خواسته‌هایش را شفاف بیان کند، گفت‌وگو را شروع و ادامه دهد، شنونده خوبی باشد، از زبان بدن و تماس چشمی مناسب استفاده کند و با اعتماد بیشتری در جمع صحبت کند.
یکی از بخش‌های مهم این آموزش، جرأت‌مندی و مهارت نه گفتن است. برای بسیاری از نوجوانان، گفتن یک «نه» ساده واقعاً سخت است؛ چون ممکن است از ناراحت شدن دوستشان، طرد شدن یا قضاوت دیگران بترسند. نوجوان در این مسیر یاد می‌گیرد که می‌توان هم محترمانه رفتار کرد و هم برای خود مرز داشت.
اولین محیط تمرین
البته هیچ کلاسی به تنهایی نمی‌تواند همه چیز را تغییر دهد. نوجوان مهارت‌های ارتباطی را فقط در کلاس یاد نمی‌گیرد؛ خانه اولین و مهم‌ترین محیط تمرین اوست.
وقتی به جای نوجوان جواب می‌دهیم، فرصت صحبت کردن را از او می‌گیریم. وقتی همیشه تصمیم‌هایش را خودمان می‌گیریم، فرصت تصمیم‌گیری را از او می‌گیریم. و وقتی هر اشتباه او با سرزنش همراه می‌شود، طبیعی است که کم‌کم از بیان نظر و امتحان کردن چیزهای جدید بترسد.
گاهی بهترین کاری که می‌توانیم برای یک نوجوان انجام دهیم، این است که کمی عقب‌تر بایستیم و اجازه بدهیم خودش حرف بزند، انتخاب کند، تجربه کند و حتی گاهی اشتباه کند.
هدف از این آموزش‌ها:
هدف از این آموزش‌ها این نیست که همه نوجوانان را به افرادی پرحرف یا اجتماعی تبدیل کنیم. هدف این است که نوجوان خودش را بشناسد، بتواند فکر و احساسش را بیان کند، «نه» بگوید، از مرزهایش دفاع کند و در موقعیت‌های مختلف انتخاب آگاهانه‌تری داشته باشد.
چون ما نمی‌توانیم همیشه کنار نوجوانمان باشیم تا به جای او حرف بزنیم یا از او دفاع کنیم. چیزی که می‌توانیم به او بدهیم، مهارتی است که خودش بتواند همیشه همراهش داشته باشد.
ارتباط یک مهارت است؛ و هر مهارتی که درست آموزش داده شود و با تمرین و تجربه همراه شود، قابل یادگیری و رشد است.
